Od strony Motławy Zielona Brama przypomina pałac ustawiony tuż przy wodzie. Jej szeroka fasada, rzędy okien i ozdobne szczyty różnią się od węższych gotyckich bram Długiego Pobrzeża. Budowla stoi w miejscu, gdzie reprezentacyjna przestrzeń Głównego Miasta spotykała się z pracującym portem.
Od Bramy Kogi do nowej oprawy miasta
Obecną bramę wzniesiono w latach 1564–1568, zastępując starszą Bramę Kogi. W pracach uczestniczyli mistrz Regnier z Amsterdamu i Hans Kramer. Architektura nawiązuje do manieryzmu niderlandzkiego: drobna cegła, kamienne obramienia oraz bogate zwieńczenia tworzą regularną, starannie zaplanowaną kompozycję.
Zielona Brama zamyka Długi Targ od wschodu, na końcu Drogi Królewskiej. Jej przejazdy prowadzą na most i dalej ku Wyspie Spichrzów. Dla ludzi przybywających od strony rzeki była więc zarówno wejściem do miasta, jak i pokazem jego zamożności.

Po co bramie tak wielka sala?
Budynek miał pomieścić znacznie więcej niż przejście przez miejskie umocnienia. Rozważano jego wykorzystanie na potrzeby pobytów polskich monarchów, lecz Zielona Brama nie stała się regularnie używaną królewską rezydencją. Reprezentacyjna sala służyła uroczystościom, biesiadom i przedstawieniom.
Na dole toczyło się bardziej praktyczne życie. Znajdowała się tu waga miejska związana z obsługą handlu. Początkowo przez bramę prowadziły trzy przejazdy; czwarty przebito w 1883 roku. Dzisiejszy rytm czterech arkad jest zatem wynikiem późniejszej zmiany, a nie pierwotnego projektu.
Brama, która na pewien czas straciła szczyty
W 1831 roku usunięto wysoki dach i dekoracyjne szczyty, zastępując je niższym zwieńczeniem. Pod koniec XIX wieku próbowano przywrócić wcześniejszą sylwetkę. Dawne widoki potrafią więc przedstawiać ten sam budynek w zaskakująco różnych formach.
Zmieniały się także funkcje wnętrz. Z Zieloną Bramą związane były Towarzystwo Przyrodnicze i muzeum przyrodnicze. Miejsce, które obsługiwało handel i publiczne uroczystości, stało się również przestrzenią gromadzenia oraz pokazywania zbiorów.
Od ruin do sal wystawowych

W 1945 roku brama została spalona i poważnie zniszczona. Odbudowano ją w latach 1950–1953, odtwarzając wysoki dach oraz historyczne szczyty. Później przez dziesięciolecia mieściły się tu Pracownie Konserwacji Zabytków. Dziś budynek jest oddziałem Muzeum Narodowego w Gdańsku.
Oglądając bramę z wody, warto policzyć arkady i porównać jej bryłę z archiwalnymi ilustracjami. Historię samej przeprawy — jej ruchomych przęseł, tramwajów i przebudów — opisujemy osobno we wpisie Zielony Most.
